galex.gr
Εκτύπωση
PDF

Ρηξικέλευθον

 

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

ΤΕΥΧΟΣ 21 (3o /2005) ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2005

 

ΕΝΩΣΗ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ

ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Τοπική Αυτοδιοίκηση και ανάπτυξη: οι νέες δυνατότητες

 

Γράφει ο Στάθης Βαγενάς,
Πτυχιούχος Νομικής, Κοινωνιολογίας, Παιδαγωγικών
Master  στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση
Πανεπιστημίου Πειραιά
Απόφοιτος 9ης σειράς της Ε.Σ.Δ.Δ.
Διευθυντής Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου

 



Αποτελούν πραγματικότητα για τη χώρα μας οι ραγδαίες αλλαγές που συντελέστηκαν σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο, κυρίως μετά την μεταπολίτευση, όπου ο θεσμός της Τοπικής Αυτοδιοίκησης γνωρίζει μια νέα περίοδο οικονομικής ανάπτυξης και θεσμικής θωράκισης του. Δεν είναι πια ο φτωχός συγγενής της κεντρικής εξουσίας, που ασχολείται μόνο με μικρές τοπικές καθημερινές υποθέσεις. Βέβαια και η έννοια της τοπικής υπόθεσης, η οποία αποτελεί τον πυρήνα των αρμοδιοτήτων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει αλλάξει με ραγδαίους ρυθμούς και στις μέρες μας αποκτά μια άλλη ξεχωριστή διάσταση.
Οι αλλαγές αυτές εντάσσονται σε δύο επίπεδα, πρώτα σε πολιτικό επίπεδο και ύστερα σε θεσμικό, τα οποία λειτουργούν, ως συγκοινωνούντα δοχεία αλληλοσυμπληρώνοντας και αλληλλοεπηρεάζοντας το ένα το άλλο. Αποτυπώθηκε δηλαδή θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, γιατί επήλθαν μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές ανακατατάξεις, οι οποίες επηρέασαν και το ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος μέσα από τα νέα δεδομένα ασκεί μια διαφορετική επιρροή στην κοινωνική και οικονομική ζωή του τόπου.


Τα θεμέλια της θεσμικής παρέμβασης της πολιτείας για την αναβάθμιση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης τέθηκαν από το Σύνταγμα του 1975, όπου για πρώτη φορά στη συνταγματική μας ιστορία, με το άρθρο 102 του Συντάγματος είχαμε μια τόσο σημαντική, αλλά και τόσο ολοκληρωμένη ρύθμιση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η παρέμβαση αυτή του συνταγματικού νομοθέτη του 1975 είναι η «πολυτελέστερη» που είχαμε ποτέ σε συνταγματικό κείμενο, η εκτενέστερη, αλλά ταυτόχρονα και η πιο ορθολογική. Μία ρύθμιση, η οποία έθετε τις βάσεις των αρμοδιοτήτων και των οικονομικών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέσα στο νέο κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον που διαμορφώνονταν μετά την μεταπολίτευση.


Η μεγάλη όμως θεσμική παρέμβαση της πολιτείας, αναφορικά με την Τοπική Αυτοδιοίκηση ήταν στη συνταγματική αναθεώρηση του 2000. Εκεί προστέθηκαν συγκεκριμένες ρυθμίσεις, οι οποίες από τη μια πλευρά καθιέρωσαν το τεκμήριο αρμοδιότητας υπέρ των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, και από την άλλη, επέτρεψαν να εγχωρούνται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση ακόμα και αρμοδιότητες πέρα από τις τοπικές υποθέσεις, ακόμα και αρμοδιότητες κρατικές.
Επίσης έγιναν πιο ολοκληρωμένες οι ρυθμίσεις που αφορούν την οικονομική αυτοτέλεια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με την υποχρέωση του κράτους να εγγυάται την αυτοτέλεια αυτή και να εξασφαλίζει τους αναγκαίους πόρους για την πραγμάτωση της. Κατ' αυτόν τον τρόπο έχουμε θεσμικά μια Τοπική Αυτοδιοίκηση που χειρίζεται όχι μόνο σημαντικότατες τοπικές υποθέσεις, αλλά έχει την αρμοδιότητα να χειρίζεται και κρατικές υποθέσεις έχοντας την οικονομική αυτοτέλεια που της αρμόζει.


Βέβαια το πως φθάσαμε σ' αυτή τη μεγάλη θεσμική μεταβολή, το γνωρίζουμε όλοι μας. Πρώτα - πρώτα η έννοια των τοπικών υποθέσεων, που είναι ο κλασικός τομέας της αρμοδιότητας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης άλλαξε σημαντικά. Σ' αυτό συνετέλεσε κατά μεγάλο βαθμό η μεγάλη πρόοδος της τεχνολογίας και οι μεγάλες αλλαγές που συντελέστηκαν σ' όλο το κοινωνικό και οικονομικό γίγνεσθαι μετά τη μεταπολίτευση, όπου αρμοδιότητες που ασκούνταν κατά κύριο λόγο από το κράτος να εγχωρούνται τώρα στις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες ξεφεύγουν από τη σφαίρα της απομόνωσης και της ενασχόλησης με τα τοπικά θέματα, αποκτώντας αυξημένα δικαιώματα, αλλά και δυσβάστακτες υποχρεώσεις.


Φυσικά δεν είναι αυτός ο μοναδικός λόγος που οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης αναλαμβάνουν να επιλύσουν και θέματα που ξεφεύγουν πέρα από την κλασική έννοια των τοπικών υποθέσεων και αγγίζουν τις αρμοδιότητες του κράτους. Είναι το γεγονός, ότι διαθέτουν αυξημένη δημοκρατική νομιμοποίηση των τοπικών κοινωνιών, δηλαδή βρίσκονται πιο κοντά στους ανθρώπους και στα προβλήματα τους. Η αποκέντρωση υπό την ευρεία έννοια επιβάλλει να έχουν οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης όλες εκείνες τις υποθέσεις που μπορούν να ασκήσουν πολύ καλύτερα και με μεγαλύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση από το κεντρικό κράτος. Είναι λοιπόν αυτή η μεγάλη πολιτική, κοινωνική και οικονομική μεταβολή που άλλαξε το ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.


Ακόμη η ένταξη της Χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η πορεία της στην Ενωμένη Ευρώπη, ασφαλώς έχουν αλλάξει τα δεδομένα προσέγγισης και επίλυσης των προβλημάτων των τοπικών κοινωνιών, οι οποίες μπορούν πλέον να υπολογίζουν στην οικονομική ενδυνάμωση και ενίσχυση τους μέσω των προοπτικών που διανοίγονται από το θεσμικό ρόλο παρουσίας της Χώρας μας στο κοινοτικό γίγνεσθαι, το οποίο αν το κατανοήσει κανείς καλά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο επίλυσης χρόνιων κοινωνικών προβλημάτων, τα οποία ταλανίζουν τις τοπικές κοινωνίες. Ήδη το Γ κοινοτικό πλαίσιο στήριξης είναι ένα Κοινωνικό Πλαίσιο το οποίο, κατά μεγάλο μέρος, ανήκει στις Περιφέρειες και στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στη συνέχεια ακολουθεί το Δ κοινοτικό πλαίσιο στήριξης, το οποίο είναι το κατ' εξοχήν εργαλείο στήριξης της Περιφέρειας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Έτσι κατ' αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η αναβάθμιση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέσα από την Ευρωπαϊκή πορεία της Χώρας μας, δεδομένου ότι η διαχείριση πολλών σημαντικών υποθέσεων προς την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος περνάει μέσα από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.


Αυτή λοιπόν είναι η αλήθεια την οποία κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίζει, ούτε να ξεχνάει. Άλλωστε επιβάλλεται να ενισχυθούν οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης του μέλλοντος, δεδομένου ότι η πορεία της Χώρας στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι είναι συνάρτηση της ενδυνάμωσης και της προσαρμογής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Ασφαλώς είναι ανάγκη να επισημανθεί ότι αυτούς τους ισχυρούς Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τους αυτοτελείς και οικονομικώς ανεξάρτητους, με αναπτυξιακή προοπτική δεν τους είχαμε ποτέ και δεν τους έχουμε ακόμη.


Σ' αυτό το σημείο θεωρώ σκόπιμο να επισημάνω ότι είναι απολύτως αναγκαίο να γίνουν τεράστια βήματα στο λίγο καιρό που μας απομένει,   μέχρι να
αρχίσει το Δ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, ώστε να μπορέσει η Τοπική Αυτοδιοίκηση να απογαλακτιστεί από τις οικονομικές ενισχύσεις του Κράτους, να φέρει σε πέρας αυτόν τον τεράστιο ρόλο, τον οποίο πρόκειται να αναλάβει και να μετεξελιχθεί σε μοχλό ανάπτυξης και προόδου μέσα από τις δυνατότητες που προσφέρονται, ένεκα της συμμετοχής της χώρας μας στα κέντρα λήψης των αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.


Βέβαια οι αλλαγές αυτές πρέπει να έχουν προσανατολισμό κατά κύριο λόγο προς την οικονομική τους Αυτοδυναμία και την ανάπτυξη της υλικοτεχνικής τους υποδομής, γιατί από πλευράς αρμοδιοτήτων, αν και εκεί υπάρχουν κάποια προβλήματα, τουλάχιστον τις έχουν θεσμοθετημένες. Σίγουρα δεν έγινε οικονομική προετοιμασία, όχι μόνο από πλευράς πόρων, αλλά και από πλευράς νοοτροπίας, δηλαδή να υπάρξει στρατηγικός σχεδιασμός, πως βλέπουν το μέλλον τους και πως σχεδιάζουν να πορευθούν στα νέα δεδομένα που δημιουργούνται, ύστερα από τις πράγματι καινοτόμες προσπάθειες που έγιναν από την Κεντρική πολιτική εξουσία προς την κατεύθυνση της οικονομικής αυτοδυναμίας τους και των προοπτικών ανάπτυξης που δημιουργούνται, μέσω της σύμπραξης με τον ιδιωτικό τομέα.


Οι νέες προοπτικές που ανοίγονται για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης να συμπράξουν με τον ιδιωτικό τομέα αποτελεί καινοτόμα προοπτική και είναι ανάγκη με τη δική τους θέληση και υπό όρους νομιμότητας να την εκμεταλλευτούν, δεδομένου ότι το προνόμιο αυτό το είχε μέχρι πρότινος το Δημόσιο. Η σύμπραξη αυτή μπορεί να γίνει είτε με τον παραδοσιακό τρόπο σύμπραξης, είτε με το νέο θεσμικό πλαίσιο σύμπραξης, ώστε να αξιοποιήσουν αυτή τη δυνατότητα σύμπλευσης με τον ιδιωτικό τομέα προς τους στόχους τους, πάντοτε βέβαια, με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον.


Ασφαλώς και το νέο θεσμικό πλαίσιο στήριξης των προοπτικών ανάπτυξης των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αν και διπλασιάζει τα έσοδα τους και ενισχύει σε μεγάλο βαθμό την υλικοτεχνική τους υποδομή, δεν είναι πανάκεια και δεν λύνει αυτομάτως όλα τα προβλήματα και είναι λίγο μπροστά στις μεγάλες ελλείψεις που υπήρχαν και στο ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η Τοπική Αυτοδιοίκηση στο μέλλον. Σίγουρα εναπόκειται και στους ίδιους τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης να εκμεταλλευτούν τα νέα δεδομένα και να προγραμματίσουν σωστά και έγκαιρα τη δράση τους, ώστε να επωφεληθούν από τις νέες προοπτικές που διανοίγονται, μέσω της συμμετοχής της Χώρας μας στο Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Ευστάθιος Βαγενάς

Δραστηριότητες

Μάθε που ψηφίζεις

Μάθε που ψηφίζεις